Święsław ze Świeszkowic h. Rawa (zm. 1374), kanonik i oficjał krakowski, prepozyt wiślicki.
Był synem Wojsława ze Świeszkowic (obecnie Śnieżkowice, gm. Waśniów) w Sandomierskiem h. Rawa (zm. przed 19 I 1333). Miał dwóch braci: Macieja (zm. 26 X 1396), notariusza publicznego «imperiali et apostolica auctoritate», kanonika krakowskiego, pisarza kancelarii królewskiej (1341—56) i kanclerza dobrzyńskiego, oraz Mikołaja (zm. przed 1379). Nie wiadomo, w jakim stopniu Ś. był spokrewniony z Lutomirem zwanym Białkiem, synem bliżej nieznanego Świętosława ze Świeszkowic.
Ś. prawdopodobnie studiował na jednym z zagranicznych uniwersytetów, ale żadnego stopnia nie uzyskał. Przed r. 1333 został kreowany na notariusza publicznego «imperiali auctoritate»; 19 I 1333 uwierzytelnił dokument arcybp. gnieźnieńskiego Jarosława z Bogorii i Skotnik oraz bp. wrocławskiego Nankera, konserwatorów bp. krakowskiego Jana Grota, nadający pełnomocnictwa zastępcze prepozytowi gnieźnieńskiemu Iwonowi z Chęcin i dziekanowi gnieźnieńskiemu Mikołajowi. Od r. 1353 był wzmiankowany jako kanonik i oficjał krakowski; urząd oficjała sprawował do śmierci, z nominacji dwóch kolejnych biskupów krakowskich: Bodzęty i Floriana z Mokrska (Mokrskiego), z przerwą w r. 1355. Wyznaczony przez nuncjusza i kolektora papieskiego Arnolda de Caucina, pełnił w l. 1353—9 funkcję subkolektora świętopietrza. W wieloletnim konflikcie króla Kazimierza Wielkiego z bp. krakowskim Bodzętą potrafił pracować dla biskupa, utrzymując jednocześnie dobre relacje z monarchą. Dn. 4 II 1353 świadkował w dokumencie biskupa nadającego dziesięciny kościołowi w Goleniowach. W katedrze krakowskiej ufundował ołtarz św. Doroty, który bp Bodzęta erygował 9 V 1355. Świadkował też 3 VII t.r. w królewskim dokumencie lokacji na prawie niemieckim wsi Zesławice. Wraz z bratem Maciejem był 18 XI 1356 świadkiem wystawienia przez Stanisława prepozyta, Ludmiłę przeoryszę, i Agatę podprzeoryszę klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu, dokumentu lokacyjnego wsi Słów (obecnie Kolbark) i nadania tam sołectwa Wojciechowi zwanemu Koluszko z Morawicy. Przed r. 1357 uzyskał kanonię gracjalną w katedrze gnieźnieńskiej oraz altarię św. Małgorzaty w katedrze krakowskiej. Na początku marca 1357 wystąpił z tytułem prepozyta skalbmierskiego; prowizję na tę prepozyturę otrzymał 22 V t.r. od papieża Innocentego VI. Uczestniczył 27 IV 1358 w posiedzeniu sądu królewskiego, podczas którego podsędek krakowski Andrzej z Wawrowic wydał wyrok w sporze majątkowym między Janem Kmitą z Wiśniowej i jego ojcem Kmitą. Prepozyturę skalbmierską Ś. zamienił 2 II 1359 z Mikołajem z Młynów na prepozyturę wiślicką. Kazimierz Wielki w suplice skierowanej 27 VII 1360 do papieża Innocentego VI polecił Ś-a, określonego jako «mąż dużej wiedzy i rzetelności», na koadiutora podupadającego na zdrowiu bp. włocławskiego Macieja Pałuki, ale papież nie przychylił się do tej prośby i nie powołał koadiutorów. Monarcha docenił zapewne zasługi Ś-a, skoro w dokumencie fundacyjnym Uniw. Krak. wyznaczył oficjałowi biskupiemu dużą rolę w kształceniu studentów prawa. Ś. z bratem Maciejem wystąpił 8 II 1367 jako sędzia polubowny w sporze między opatem Mikołajem i konwentem cystersów w Mogile a Mikołajem, plebanem w Drogini, o dziesięciny z ról w Dobczycach. Razem z braćmi Maciejem, Janem i Tomisławem uposażył 9 V 1370 kościół paraf. w Chybicach. Ś. zmarł 2 IV 1374.
Wspólnie z bratem Maciejem Ś. posiadał w Krakowie na parceli za kościołem św. Piotra dom, w którym mieszkał i urzędował. Z tego powodu ulica, przy której stał dom, nosiła przejściowo nazwę Oficjała (odcinek ul. Grodzkiej, od obecnej ul. Poselskiej do kościoła św. Andrzeja). Maciej ze Świeszkowic sporządził 30 XII 1395 testament, w którym potwierdził swe wcześniejsze nadanie tego domu katedrze krakowskiej i ustanowienie anniwersarza za siebie i Ś-a. Bratankami Ś-a (synami Mikołaja) byli: Jan (zm. po 1397) i Tomisław (zm. po 1400).
Ś. zapewne błędnie jest utożsamiany (J. Wroniszewski) z kanonikiem sandomierskim Święsławem, synem Mikołaja, wzmiankowanym w l. 1334—6. Niepewna, oparta wyłącznie na kryterium imienia, jest również jego identyfikacja (Wroniszewski) z wymienianym w l. 1342—5 plebanem w Koniuszy oraz wzmiankowanym w r. 1345 wicearchidiakonem krakowskim.
Jako oficjał Ś. posługiwał się pieczęcią z przedstawieniem półpostaci biskupa w stroju pontyfikalnym, z prawą ręką uniesioną w geście błogosławieństwa, w lewej ręce trzymającego pastorał.
Łętowski, Katalog bpów krak., IV; Piekosiński, Rycerstwo, III 555; — Fijałek J., O początkach i znaczeniu Uniwersytetu Krakowskiego w XIV/XV w., w: Księga pamiątkowa ku uczczeniu 500-letniej rocznicy fundacji jagiellońskiej Uniwersytetu Krakowskiego, L. 1990 s. 6; Kaczmarczyk Z., Monarchia Kazimierza Wielkiego, P. 1949 I 216; Knapek E., Akta oficjalatu i wikariatu generalnego krakowskiego do połowy XVI wieku, Kr. 2010; taż, Rachunki kolegium wikariuszy wieczystych katedry krakowskiej z lat 1493—1495 i 1497—1498, „Studia Źródłozn.” T. 52: 2014 s. 133, 136; taż, Średniowieczne i wczesno nowożytne pieczęcie oficjałów i wikariuszy generalnych krakowskich, w: Dawne pieczęcie. Typologia — metody badań — interpretacje, Red. Z. Piech, W. 2015 s. 290—1; Koczerska M., Siedziby krakowskich urzędów kościelnych w XV w., w: Czas, przestrzeń i praca w dawnych miastach. Prace ofiarowane Henrykowi Samsonowiczowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, Red. A. Wyrobisz, M. Tymowski, W. 1991 s. 84; Kowalski M. D., Prałaci i kanonicy krakowskiej kapituły katedralnej od pontyfikatu biskupa Nankera do śmierci biskupa Zawiszy z Kurozwęk (1320—1382), Kr. 1996; tenże, Uposażenie krakowskiej kapituły katedralnej w średniowieczu, Kr. 2002 s. 231; Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, Kr. 1998 I; Marzec A., Krakowski dokument sądowy z kwietnia 1358 roku, w: Memoria Vita. Studia historyczne poświęcone pamięci Izabeli Skierskiej, Red. G. Rutkowska, A. Gąsiorowski, W.—P. 2015 s. 273—4; Ożóg K., Kultura umysłowa w Krakowie w XIV wieku. Środowisko duchowieństwa świeckiego, Wr. 1987 s. 160; Piekosiński F., Pieczęcie polskie wieków średnich. Doba piastowska, Kr. 1889 cz. 1; Poniewozik L., Prałaci i kanonicy wiśliccy w okresie średniowiecza, L. 2004 s. 22, 105, 226—7; Radzimiński A., Duchowieństwo kapitulne w Polsce XIV i XV wieku na tle porównawczym. Studium nad rekrutacją i drogami awansu, Tor. 1995 s. 124, 230—2; Skupieński K., Notariat publiczny w średniowiecznej Polsce, L. 2002; Sułkowska-Kurasiowa I., Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370—1444, W. 1977; Tomkowicz S., Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów, ich nazwy i zmiany postaci, Kr. 1926 s. 66—7; Wroniszewski J., Krąg rodzinny i otoczenie oficjała krakowskiego Święsława ze Świeszkowic herbu Rawa, „Roczn. Pol. Tow. Herald.” R. 12: 1993 s. 33—8; tenże, Prałaci kolegiaty wiślickiej w XIV wieku. Pochodzenie i drogi awansu, w: Duchowieństwo kapitulne w Polsce średniowiecznej i wczesno nowożytnej, Red. A. Radzimiński, Tor. 2000 s. 88; tenże, Ród Rawiczów. Współrodowcy Warszowiców i Grotowiców, Tor. 1994; — Bull. Pol., II; Długosz, Liber benef., I; Kod. katedry krak., I; Kod. mogilski; Kod. Mpol., III; Kod. tyniecki; Mon. Pol. Hist. (S. N.), V (Kalendarz katedry krakowskiej); Mon. Pol. Vat., III; Starod. prawa pol. pomn., II; Zbiór dok. katedry i diec. krak., I nr 51, 56, 57, 65.
Elżbieta Knapek